Όπως όλοι γνωρίζουμε το μεταναστευτικό ζήτημα αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά προβλήματα που απασχολεί σήμερα έντονα την ελληνική κοινωνία και σύμφωνα με όλα τα στοιχεία παρουσιάζει, λόγω διαφόρων συγκυριών, αυξητική τάση.

Η Ελλάδα είναι χώρα υποδοχής για χιλιάδες πρόσφυγες, όπως και όλες οι χώρες του Νότου και είναι λογικό να αντιμετωπίζει μεγάλο πρόβλημα από την αθρόα αυτή εισροή μεταναστών – προσφύγων. Καθημερινά γινόμαστε μάρτυρες μιας τραγικής πραγματικότητας όπου χιλιάδες πρόσφυγες – θύματα των δουλεμπόρων – μεταφέρονται μαζί με τις οικογένειες και τα παιδιά τους μέσα σε σαπιοκάραβα και σε πολλές περιπτώσεις πνίγονται στα νερά της Μεσογείου. Μέχρι σήμερα οι πρόσφυγες που με οποιονδήποτε τρόπο έρχονται στη χώρα μας, μεταφέρονται με πλοία στην Αθήνα είτε σε νόμιμους χώρους είτε σε πρόχειρα καταλύματα και είναι απόλυτα δικαιολογημένος ο Δήμαρχος της Αθήνας να διαμαρτύρεται ότι δεν μπορεί η πρωτεύουσα να είναι η μοναδική πόλη υποδοχής και φιλοξενίας όλων των μεταναστών.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που διαθέτει το αρμόδιο υπουργείο, κατά το πρώτο τρίμηνο του 2015 ο αριθμός των παράτυπα εισερχομένων/διαμενόντων μεταναστών που συνελήφθησαν από τις ελληνικές λιμενικές και αστυνομικές αρχές ήταν 19.488 έναντι 8.356 για το ίδιο χρονικό διάστημα του 2013. Γεωμετρική αύξηση παρουσιάζει η είσοδος των προσώπων αυτών από τα ελληνοτουρκικά θαλάσσια σύνορα κατά το πρώτο τρίμηνο του 2015, δηλαδή 12.462 έναντι 2.189 για το ίδιο διάστημα του 2013. Πάνω από 80% των νεοεισερχόμενων είναι άνθρωποι με προσφυγικό προφίλ (Σύροι σε ποσοστό 60%, Αφγανοί, Σομαλοί, Ερυθραίοι).

Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι όσον αφορά στην κρίση στη Συρία, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ αναφέρει ότι υπάρχουν 4 εκατ. εκτοπισμένοι πρόσφυγες εκτός Συρίας με περίπου 2 εκατ. από αυτούς να έχουν βρει καταφύγιο στην Τουρκία. Η εξέλιξη αυτή αποτελεί τον κύριο λόγο που παρατηρείται μεγαλύτερη μετακίνηση προσφυγικού πληθυσμού από την Τουρκία προς την Ευρώπη.

Παρά, δε, την αυξητική τάση της εισόδου των προσώπων αυτών από την νησιωτική Ελλάδα -τάση η οποία είχε καταγραφεί κατά τη διάρκεια του 2014η προηγούμενη κυβέρνηση δεν προέβη σε κανένα σχεδιασμό και δεν έλαβε καμιά μέριμνα για την αντιμετώπιση της υποδοχής τους, ούτε προχώρησε στην υλοποίηση των δεσμεύσεων που είχε αναλάβει για τα προγραμματισμένα μέτρα υποδοχής, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει δυνατότητα άμεσης κάλυψης των βασικών αναγκών και φιλοξενίας του εισερχόμενου πληθυσμού. Η προηγούμενη κυβέρνηση, από το 2013, είχε δεσμευτεί για την εξασφάλιση 1.500 επιπλέον θέσεων έως το τέλος του 2014 σε ανοικτές δομές φιλοξενίας, μέσω της αξιοποίησης κοινοτικών κονδυλίων, καθώς και τη λειτουργία κέντρων πρώτης υποδοχής. Δεν υλοποίησε ούτε μία από τις δεσμεύσεις της.

Οι υπάρχουσες υποδομές αφορούν κυρίως χώρους κράτησης με 4.500 θέσεις πανελλαδικά στα προ-αναχωρησιακά κέντρα κράτησης, με τις απάνθρωπες συνθήκες που επικρατούν εκεί και οδήγησαν στην απόφαση σταδιακής εκκένωσής τους. Και βέβαια η κράτηση των μεταναστών δεν είναι λύση, αφενός γιατί στη συντριπτική πλειοψηφία τους οι νεοεισερχόμενοι είναι πρόσφυγες πολέμου από τη Συρία και η κράτηση απαγορεύεται από το διεθνές δίκαιο και από την Ευρωπαϊκή νομοθεσία, αφετέρου γιατί ούτε οι χώροι κράτησης επαρκούν για την έκτακτη αυτή συνθήκη.

Σε πολιτικό επίπεδο, με δηλώσεις του μετά την Έκτακτη Σύνοδο Κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 23/4 στις Βρυξέλλες, όπου οι χώρες του Νότου έθεσαν προς συζήτηση το μεταναστευτικό ζήτημα, ο ¨Έλληνας πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, ανακοίνωσε ότι επετεύχθη η εξασφάλιση ουσιαστικής αύξησης, έκτακτης χρηματοδότησης για την αντιμετώπιση των μεταναστευτικών ροών, για τη δημιουργία κατάλληλων υποδομών προκειμένου έστω να δοθεί η δυνατότητα να αντιμετωπιστεί σε ένα ανθρώπινο πλαίσιο το μεγάλο αυτό πρόβλημα που βαραίνει κυρίως τις χώρες υποδοχής.

Εξάλλου, είναι γνωστό σε όλους μας, ότι από την κυβέρνηση γίνεται προσπάθεια το τελευταίο διάστημα για την εκπόνηση ενός έκτακτου σχεδίου αντιμετώπισης των προσφυγικών ροών. Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας, έγιναν αλλεπάλληλες συσκέψεις τόσο σε κυβερνητικό επίπεδο πριν από 15 περίπου ημέρες (με τη συμμετοχή όλων των αρμόδιων υπουργών – Εσωτερικών, Εθνικής Άμυνας, Προστασίας του Πολίτη και Μεταναστευτικής Πολιτικής υπό την προεδρία του Πρωθυπουργού), όσο και στα διοικητικά συμβούλια της ΕΝΠΕ και της ΚΕΔΕ παρουσία της υπουργού Μεταναστευτικής Πολιτικής Τασίας Χριστοδουλοπούλου, αλλά και συγκεκριμένα για την περίπτωση της Αττικής, για την οποία πραγματοποιήθηκε ειδική σύσκεψη με τη συμμετοχή των Αντιπεριφερειαρχών της Αττικής και εκπροσώπων του Δήμου Αθηναίων, προκειμένου να βρεθεί ο τρόπος με τον οποίο η Τοπική Αυτοδιοίκηση Α’ και Β’ Βαθμού θα μπορέσει να συμβάλλει στην επίλυση του προβλήματος.

Η Τ.Α. πρέπει να αναλάβει ενεργό ρόλο στην προσπάθεια αυτή καθώς οι πρώτες που πλήττονται από την αυξανόμενη μεταναστευτική ροή είναι οι τοπικές κοινωνίες, οι οποίες και υφίστανται τις επιπτώσεις ειδικά στα σημεία εισόδου των μεταναστών που είναι τα νησιά και τα σύνορα της χώρας. Οι τοπικές κοινωνίες, οι δήμοι και η εκκλησία μέχρι στιγμής έχουν ανταποκριθεί με αίσθημα ανθρωπιάς και αλληλεγγύης όπου έχει χρειαστεί, χωρίς όμως να έχουν την ανάλογη στήριξη από την πολιτεία για τους λόγους που αναφέρθηκαν παραπάνω.

Στις συσκέψεις που προηγήθηκαν η Τοπική Αυτοδιοίκηση έθεσε υπόψη των αρμοδίων φορέων τα προβλήματα που αντιμετωπίζει τόσο εξαιτίας της έλλειψης υποδομών και της πλημμελούς οργάνωσης αυτών, όσο λόγω της έλλειψης οικονομικής στήριξης και κυρίως του τεράστιου γραφειοκρατικού προβλήματος που υπάρχει στην εκταμίευση κονδυλίων προς αυτή την κατεύθυνση γιατί συνήθως από τις Υπηρεσίες Εντελλόμενων δεν εγκρίνονται τέτοιου είδους κονδύλια.

Από την πλευρά της, η ΕΝΠΕ έθεσε το θέμα της απλοποίησης των διαδικασιών στον υπουργό Εσωτερικών Νίκο Βούτση, ο οποίος ζήτησε από την ΕΝΠΕ και την ΚΕΔΕ να υποβάλλουν τις τεκμηριωμένες προτάσεις τους ώστε να προωθηθεί σχετική νομοθετική ρύθμιση. Η ΕΝΠΕ ανταποκρίθηκε στο αίτημα του υπουργού και κατέθεσε πρόταση, σύμφωνα με την οποία «Για την αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών που προκύπτουν ιδίως από την ανάγκη άμεσης αντιμετώπισης του μεταναστευτικού ρεύματος δίνεται η δυνατότητα στις περιφέρειες να εκτελούν δαπάνες για τη διαχείριση αυτών στο επίπεδο της σίτισης, στέγασης, μεταφοράς, εκτέλεσης έργων, διαμόρφωσης ανοικτών δομών κράτησης και στήριξης των κατά τόπους Λιμενικών και Αστυνομικών αρχών, διοικητικής μέριμνας καθώς και εξασφάλισης της ετοιμότητας του δυναμικού και των μέσων όλων των συναρμόδιων φορέων συμπεριλαμβανομένων και των αποκεντρωμένων υπηρεσιών αρμοδιότητας της κεντρικής διοίκησης που δρουν στα γεωγραφικά όρια της Περιφέρειας. Η πραγματοποίηση των δαπανών αυτών θα γίνεται σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία».

Για τον λόγο αυτό, η πρόταση του ΥΠΕΣ είναι α). οι μετανάστες να διαμοιράζονται αναλογικά για όσο διάστημα παραμένουν στη χώρα μας σε ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο και β). η αξιοποίηση των κονδυλίων που θα διατεθούν από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο των Περιφερειών για την αντιμετώπιση του μεταναστευτικού να γίνει με προγράμματα παροχής φιλοξενίας για αιτούντες άσυλο σε αυτόνομα ενοικιαζόμενα διαμερίσματα. Τα προγράμματα αυτά έχουν ήδη εφαρμοστεί με εξαιρετική επιτυχία πιλοτικά στην Αθήνα αλλά και προηγουμένως σε άλλα Ευρωπαϊκά κράτη, καθώς συνδυάζουν τη στέγαση με την ένταξη, παρέχοντας ένα φάσμα υπηρεσιών, όπως: στέγαση είτε σε ανοιχτά κέντρα προσωρινής φιλοξενίας είτε σε ιδιωτικούς χώρους (κατοικίες και διαμερίσματα) με μέριμνα για: σίτιση, παροχή ειδών ένδυσης και υπόδησης, υποστηρικτικές υπηρεσίες (παροχή κοινωνικής, ψυχολογικής και ιατρικής υποστήριξης, χορήγηση φαρμάκων), ένταξη επωφελούμενων σε προγράμματα εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας υλοποιούμενα από φορείς της Κοινωνίας των Πολιτών και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, χορήγηση μηνιαίας κάρτας απεριορίστων διαδρομών με τα μαζικά μέσα μεταφοράς, επικοινωνία μέσω της διαμεσολάβησης διερμηνέα.

Παρουσιάζεται λοιπόν το φαινόμενο στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπως είναι η Αθήνα, να βρίσκονται ευκολότερα χώροι υποδοχής και φιλοξενίας – αμφιβόλου καταλληλότητας πολλές φορές – ενώ αντίθετα σε μικρότερους δήμους ή σε περιφερειακούς δήμους να παρατηρείται μεγαλύτερη δυσκολία που οφείλεται είτε στο αίσθημα ξενοφοβίας που σε κάποιες περιπτώσεις είναι ιδιαίτερα αναπτυγμένο είτε στην ελλιπή ενημέρωση των πολιτών.

Επομένως, τα βήματα που πρέπει να ακολουθηθούν για την αντιμετώπιση του μεταναστευτικού προβλήματος είναι:

  1. Η άμεση σύσταση διαπαραταξιακής επιτροπής αποτελούμενης από περιφερειακούς συμβούλους που θα αναζητήσει και θα βρει κατάλληλους χώρους που θα μπορέσουν να χρησιμοποιηθούν για την προσωρινή φιλοξενία των προσφύγων.
  2. Η υλοποίηση – το συντομότερο δυνατό – από την κυβέρνηση των προτάσεων που υπέβαλε στον υπουργό Εσωτερικών η ΕΝΠΕ ώστε να διευκολυνθούν οι διαδικασίες φιλοξενίας, όπως προαναφέραμε.
  3. Η αξιοποίηση σε συνεργασία με τους δήμους των Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων που χρηματοδοτούν την προσωρινή φιλοξενία των μεταναστών.

Αντιπεριφερειάρχης Ανατολικής Αττικής

Πέτρος Φιλίππου